«Πόση ώρα επιτρέπεται να βλέπει οθόνη το παιδί μου;»
Αυτή είναι ίσως η πιο συνηθισμένη ερώτηση που μας κάνουν οι γονείς όταν προσπαθούν να βάλουν όρια και να κατανοήσουν τη σχέση του παιδιού τους με την τηλεόραση, το tablet ή το κινητό. Γενικότερα με τις οθόνες δηλαδή...
Μας ρωτάνε: «Μισή ώρα; Μία ώρα; Παραπάνω; Σε ποια ηλικία να του δώσω οθόνη;».
Ερωτήσεις είναι σίγουρα σημαντικές, αλλά, δεν είναι όμως οι μόνες στις οποίες πρέπει να σταθούμε.
Γιατί ένα παιδί προσχολικής-νηπιακής ηλικίας μπορεί να συναντήσει οθόνες πολλές φορές μέσα στην ίδια ημέρα: τηλεόραση το πρωί, YouTube στο αυτοκίνητο, tablet ενώ ο γονιός μαγειρεύει, ένα βίντεο όταν βαριέται ή ένα κινούμενο σχέδιο πριν κοιμηθεί. Όλες αυτές οι στιγμές προστίθενται στο συνολικό χρόνο έκθεσης του παιδιού στην οθόνη. Ταυτόχρονα, επειδή έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ρουτίνας της οικογένειας, μπορεί στα μάτια μας να έχουν φυσικοποιηθεί και να μην τις παρατηρούμε πλέον.
Γι' αυτό, λοιπόν, πριν αναρωτηθούμε «πόση οθόνη να του δίνω», αξίζει να σκεφτούμε:
«Τι ρόλο έχει αποκτήσει η οθόνη στη ζωή του παιδιού;»
Ενεργητική και Παθητική έκθεση: δες την ποιότητα.
Η συζήτηση για τις οθόνες δεν αφορά μόνο τον χρόνο. Αφορά και την ενεργητική/ παθητική χρήση των οθονών. Όταν δηλαδή στην πρώτη περίπτωση κάνουμε κάτι ωφέλιμο, που μας κινητοποιεί, μας κρατά σε εγρήγορση, σε επικοινωνία , σκέψη ή από την άλλη όταν χρησιμοποιούμε τις οθόνες χωρίς να αλληλεπιδρούμε, να σκεφτόμαστε, καταναλώνοντας ό,τι εμφανίζεται στην οθόνη.
Έτσι, δύο παιδιά μπορεί να περάσουν ακριβώς την ίδια ώρα μπροστά σε μια οθόνη, χωρίς η εμπειρία τους να είναι ίδια. Είναι κάτι πολύ διαφορετικό το να επιλέγουμε και να βλέπουμε μαζί με το παιδί ένα κατάλληλο για την ηλικία του επεισόδιο και είναι κάτι πολύ διαφορετικό να αφήνουμε το παιδί να παρακολουθεί ό,τι του προτείνει και του σερβίρει αυτόματα ο αλγόριθμος και το autoplay του Youtube.
Είναι κάτι άλλο μια βιντεοκλήση με τη γιαγιά και κάτι πολύ διαφορετικό η παθητική παρακολούθηση ατελείωτων βίντεο χαμηλής ποιότητας, όπως τα Italian Brainrot ή τα video 6-7.
Είναι κάτι άλλο ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι που απαιτεί σκέψη και συμμετοχή του παιδιού και κάτι πολύ άλλο ένα παιχνίδι όπου το παιδί απλώς παρακολουθεί και παθητικά κάνει επιλογές και ανοίγει δωράκια που του δίνουν ανταμοιβές προκειμένου να συνεχίσει το παιχνίδι.
Επομένως, όταν αξιολογούμε τη χρήση και την έκθεση του παιδιού στην οθόνη, χρειάζεται απαραίτητα σε πρώτη φάση να κοιτάμε:
- το πόσο χρησιμοποιεί την οθόνη,
- το τι κάνει,
- πότε χρησιμοποιεί την οθόνη,
- πώς χρησιμοποιεί,
- με ποιον και
- για ποιον λόγο.
Τι αντικαθιστά η οθόνη;
Ίσως εδώ βρίσκεται το πιο χρήσιμο ερώτημα που οφείλουμε να σκεφτούμε.
Όταν δίνουμε στο παιδί μια οθόνη, τι άλλο θα μπορούσε να κάνει εκείνη τη στιγμή;
- Να παίξει;
- Να κινηθεί;
- Να βγει μια βόλτα;
- Να διαβάσει ένα βιβλίο;
- Να συζητήσει μαζί μας ή με ένα φίλο του;
- Να βοηθήσει σε μια δουλειά του σπιτιού;
- Να ασχοληθεί με ένα χόμπι;
- Ή μήπως απλώς να βαρεθεί;
Το ερώτημα δεν είναι αν κάθε λεπτό μπροστά στην οθόνη «βλάπτει» το παιδί. Οι πιο πρόσφατες έρευνες τονίζουν πως η στέρηση παιχνιδιού και άμεσων, δια ζωσης εμπειριών είναι αυτές που οδηγούν στις βλάβες και σε παιδιά που δυσκολέυονται να ανταποκριθούν στις πιο απλές και καθημερινές απαιτήσεις.
Το ζήτημα, λοιπόν, είναι τι ευκαιρίες μπορεί να χάνονται όταν η οθόνη καταλαμβάνει συστηματικά τον χρόνο και την προσοχή του. Παιχνίδι, επικοινωνία, κίνηση, δημιουργία, κοινωνικές δεξιότητες, ευκαιρίες για μάθηση μέσα από πειραματισμό, λάθη, μέσα από την ανάπτυξη της φαντασίας, είναι όλα κομμάτια της καθημερινότητας ενός μικρού παιδιού. Είναι αυτά που το βοηθάνε να αναπτύξει, να εξελίξει και να τελειοποιήσει απλές και πιο σύνθετες δεξιότητες που θα του χρειαστούν στην καθημερινότητα και στη μετέπειτα ζωή του.
Αν δε δώσουμε, λοιπόν, την οθόνη στο παιδί, τι θα κάνει;
Τι ευκαιρίες ανάπτυξης ενδέχεται να του στερούμε;
Ο φυσικός χώρος ανάπτυξης του παιδιού του βρίσκεται εκεί όπου παίζει, εξερευνεί, ανακαλύπτει, μοιράζεται, επικοινωνεί με τους άλλους και τελικά μαθαίνει.
Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός...
Μία από τις συνηθισμένες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς, έχει να κάνει με τη διαχείρηση της βαρεμάρας. Το παιδί μπορεί να εκφράσει τη βαρεμάρα του συχνά μέσα στην ημέρα. Και αυτό είναι πολύ φυσικό και αναμενόμενο να συμβαίνει.
Δυστυχώς όμως, η εύκολη λύση για το σύγχρονο ενήλικα είναι να του δώσει μια οθόνη για να ξεχαστεί...
Ας σκεφτούμε όμως: είναι απαραίτητο να γεμίζουμε κάθε κενό με τέτοιο τρόπο;
Η βαρεμάρα μπορεί ακριβώς να είναι η στιγμή κατά την οποία το παιδί θα αναρωτηθεί: «Τι μπορώ να κάνω τώρα;». Κι έτσι θα επιχειρήσει να βρει τρόπους να διαχειριστεί τα δύσκολα συναισθήματα, να ανακαλύψει διεξόδους, ενδιαφέροντα, να μάθει. Μπορεί να ζωγραφίσει, να κάνει μια δικιά του κατασκευή, να παίξει, να βγει στην αυλή, να βοηθήσει σε δουλειές του σπιτιού ή απλώς να μείνει για λίγο χωρίς κάποια οργανωμένη δραστηριότητα, χωρίς να απασχολείται.
Δεν χρειάζεται πάντα να απασχολούμε τα παιδιά. Δεν είναι απαραίτητο πάντα να έχουν κάποιο ερέθισμα που να τα κρατά σε εγρήγορση, «να κάνουν κάτι». Και φυσικά, δε χρειάζεται να απαγορεύσουμε την οθόνη. Πρέπει όμως να προσέξουμε ώστε να μη γίνει η αυτόματη απάντηση σε κάθε στιγμή βαρεμάρας.
Γιατί η βαρεμάρα τελικά, είναι αυτή που μας βοηθά να κινητοποιηθούμε ώστε να ανακαλύψουμε τα ενδιαφέροντα, να βρούμε λύσεις, να εξελιχθούμε.
Πριν βάλουμε όρια...
Αν όμως υπάρχει ήδη η οθόνη ως κακή συνήθεια, ως μια πιπίλα στις δύσκολες ώρες της ημέρας, τότε πώς αλλάζουμε; Όταν μια συνήθεια έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας, η απότομη αλλαγή μπορεί όντως να οδηγήσει σε ένταση, συγκρούσεις και στα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Ένα χρήσιμο πρώτο βήμα είναι η παρατήρηση του παιδιού.
Για μία ή δύο ημέρες, σημειώστε:
Πότε ζήτησε το παιδί οθόνη;
Γιατί τη ζήτησε;
Τι παρακολούθησε ή τι έκανε;
Πόση ώρα ασχολήθηκε;
Ήταν μόνο του ή μαζί με κάποιον;
Πώς αντέδρασε όταν ήρθε η ώρα να σταματήσει;
Τι θα μπορούσε να κάνει εκείνη τη στιγμή αντί για οθόνη;
Μην προσπαθήσετε απαραίτητα να αλλάξετε τα πάντα αμέσως. Πρώτα προσπαθήστε να καταλάβετε ποια ανάγκη εξυπηρετεί η οθόνη.
Ίσως είναι ψυχαγωγία. Ίσως βαρεμάρα. Ίσως ανάγκη για ηρεμία. Ίσως έχει γίνει απλώς συνήθεια.
Μόνο όταν καταλάβουμε τη συνήθεια μπορούμε να αποφασίσουμε τι χρειάζεται να αλλάξει.
Πώς θέτουμε τα όρια;
Τα όρια λειτουργούν καλύτερα όταν είναι ξεκάθαρα και προβλέψιμα. Επίσης, καλλιεργούνται σταδιακά, γίνονται συνήθεια και σιγά σιγά η νόρμα της οικογένειας. Η προβλεψιμότητα βοηθάει τα παιδιά να κατανοούν το τι θα ακολουθήσει. Για παράδειγμα:
Πριν ανοίξει η οθόνη, μπορούμε να πούμε στο παιδί:
«Θα δούμε ένα επεισόδιο και μετά κλείνουμε.»
ή
«Θα παίξεις για λίγο και μετά θα πάμε να φάμε.»
Η μετάβαση είναι ιδιαίτερα σημαντική στις μικρές ηλικίες. Όταν το παιδί γνωρίζει από πριν τι πρόκειται να συμβεί, το τέλος της οθόνης δεν έρχεται ως ξαφνική απαγόρευση. Ένα οριοθετημένο και προβλέψιμο περιβάλλον μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και σιγουριά.
Παράλληλα, είναι χρήσιμο να υπάρχουν οικογενειακές στιγμές και χώροι χωρίς οθόνες, όπως το φαγητό, η ώρα του ύπνου ή άλλες δραστηριότητες στις οποίες θέλουμε το παιδί να είναι πραγματικά παρόν. Η φυσικοποίηση της αλληλεπίδρασης και το θετικό παράδεογμα των γονέων είναι, όπως έχουμε πει πολλές φορές στο Media Owl, καταλυτικές επιδράεις στη στάση και στην συμπεριφορά των παιδιών προς την τεχνολογία.
Δε γίνεται να μεγαλώσουμε παιδιά χωρίς τεχνολογία!
Οι οθόνες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας. Ο στόχος μας δεν πρέπει να είναι να δημιουργήσουμε μια παιδική ηλικία αποκομμένη από την τεχνολογία αλλά να βοηθήσουμε τα παιδιά να μεγαλώσουν έχοντας χώρο και για την τεχνολογία, κατανοώντας την αλλά και για να ζουν και μετά από αυτήν, όταν την κάνουν στην άκρη.
Να μπορούν να παίζουν ένα ψηφιακό παιχνίδι, αλλά και να να κάνουν κατασκευές ή να παίζουν με άλλα παιδιά.
Να μπορούν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία, χωρίς αυτή να γίνεται η μοναδική τους επιλογή όταν βαριούνται, θυμώνουν ή όταν είναι σε αναμονή για να κάνουν κάτι άλλο.
Δεν υπάρχει μία μαγική λύση που να ταιριάζει σε κάθε οικογένεια. Η σχέση με την τεχνολογία χτίζεται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές επιλογές, μέσα από τα όρια που χτίζει η οικογένεια, μέσα από το παράδειγμα που δίνουν οι γονείς.
Και, τελικά, οι πιο χρήσιμες ερωτήσεις που πρέπει να θέσουμε, δεν έχουν να κάνουν με το «πόση ώρα βλέπει το παιδί οθόνη;», αλλά «τι θέση έχει η οθόνη στη ζωή του παιδιού και τι θέλουμε να κάνουν όταν δε τη χρησιμοποιούν»
📺 Για περισσότερα, δείτε την ανάλυση του θέματος στο νέο μας βίντεο στο YouTube:
Comments
Post a Comment