Πηγή άρθρου: Washigton Post
Κοιτάξτε γύρω σας την επόμενη φορά που θα βρεθείτε σε μια στάση λεωφορείου, σε μια ουρά σούπερ μάρκετ ή ακόμα και σε ένα ασανσέρ. Η εικόνα είναι πλέον πανταχού παρούσα: κεφάλια γυρμένα, βλέμματα καρφωμένα σε μια φωτεινή οθόνη, αντίχειρες που κινούνται ρυθμικά πάνω της. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, ελέγχουμε τα κινητά μας τουλάχιστον 50 φορές την ημέρα. Είναι μια αντανακλαστική κίνηση, μια ψηφιακή άμυνα ενάντια σε έναν φαινομενικά τρομακτικό εχθρό: την πλήξη.
Ωστόσο, μια σειρά από νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται να ανατρέψουν αυτή την πεποίθηση. Η επιστήμη πλέον υποστηρίζει σθεναρά πως αν καταφέρουμε να αντισταθούμε στην παρόρμηση του "scroll" και επιτρέψουμε στο μυαλό μας να περιπλανηθεί ελεύθερα, τα οφέλη για την ψυχική μας υγεία, τη δημιουργικότητα, ακόμη και τις διαπροσωπικές μας σχέσεις, μπορεί να είναι εντυπωσιακά οφέλιμα.
Ο Φόβος της Σιωπής και το "Γνωστικό Junk Food"
Γιατί όμως φοβόμαστε τόσο πολύ να μείνουμε μόνοι με τις σκέψεις μας; Η απάντηση είναι πιο σύνθετη από όσο νομίζουμε. Η ονειροπόληση, ή αυτό που οι επιστήμονες ονομάζουν «νοητική περιπλάνηση», δεν είναι πάντα μια ευχάριστη διαδικασία. Το μυαλό μας, όταν αφήνεται ανεξέλεγκτο, έχει την τάση να γλιστράει σε ανησυχίες και μηρυκασμό δυσάρεστων καταστάσεων.
Το φαινόμενο αυτό επιβεβαιώθηκε με δραματικό τρόπο σε μια γνωστή μελέτη, όπου οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι προτιμούσαν να υποστούν ένα ελαφρύ ηλεκτροσόκ παρά να καθίσουν ήσυχοι σε ένα δωμάτιο μόνο με τις σκέψεις τους για λίγα λεπτά. Αυτός ο τρόμος του «κενού» εξηγεί γιατί το κινητό τηλέφωνο λειτουργεί ως σανίδα σωτηρίας.
Όπως επισημαίνει η Erin Westgate, επίκουρη καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα, η άσκοπη περιήγηση στα social media μοιάζει με το "junk food". Μας προσφέρει μια στιγμιαία, εύκολη ευχαρίστηση, αλλά δεν μας θρέφει ουσιαστικά. «Πολλά από τα σπουδαία επιτεύγματα της ανθρωπότητας προέκυψαν από τη σκέψη ανώτερης τάξης», σημειώνει η Westgate, υπονοώντας ότι θυσιάζουμε το βάθος για χάρη της ευκολίας. Η ονειροπόληση, αν και απαιτεί περισσότερη προσπάθεια από το άνοιγμα μιας εφαρμογής, είναι ο δρόμος για μια πιο γεμάτη και νοηματοδοτημένη ζωή.
Η Μεγάλη Παρεξήγηση της Πλήξης
Το πιο ενδιαφέρον ίσως στοιχείο της σύγχρονης έρευνας είναι το χάσμα μεταξύ του πώς νομίζουμε ότι θα νιώσουμε αν μείνουμε μόνοι με τη σκέψη μας και του πώς πραγματικά νιώθουμε. Ο φόβος μας για την ανία είναι καλά τεκμηριωμένος, αλλά συχνά αβάσιμος.
Σε μια μελέτη του 2022 που δημοσιεύτηκε στο Journal of Experimental Psychology, οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Kou Murayama από το Πανεπιστήμιο του Tübingen, ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να προβλέψουν πόσο θα απολάμβαναν να κάθονται μόνοι τους σε ένα δωμάτιο για 20 λεπτά χωρίς καμία εξωτερική ερέθιση. Οι περισσότεροι προέβλεψαν βαρεμάρα και δυσφορία.
Τα αποτελέσματα, όμως, τους διέψευσαν. Οι συμμετέχοντες υποτίμησαν συστηματικά την ικανοποίηση που άντλησαν από τη διαδικασία. Είτε βρίσκονταν σε μια άδεια αίθουσα συνεδριάσεων είτε σε έναν σκοτεινό χώρο, η εμπειρία ήταν πολύ πιο θετική από την προσδοκία. Ο Murayama τονίζει ότι αυτή η ικανότητα του μυαλού να «ταξιδεύει», να φαντάζεται σενάρια που δεν έχουν συμβεί ή να αναστοχάζεται το παρελθόν, είναι θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Είναι ο μηχανισμός που χτίζει την ενσυναίσθηση και μας επιτρέπει να μπούμε στη θέση του άλλου.
Ένα Εργαλείο για Λύση Προβλημάτων και Κοινωνική Σύνδεση
Πέρα από την απλή ευχαρίστηση, η ονειροπόληση φαίνεται να είναι ένα ισχυρό εργαλείο παραγωγικότητας. Απλώς όχι με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει να την ορίζουμε. Συχνά, η λύση σε ένα περίπλοκο πρόβλημα δεν έρχεται όταν στίβουμε το μυαλό μας μπροστά στον υπολογιστή, αλλά όταν κάνουμε ντους, όταν οδηγούμε ή όταν πλένουμε τα πιάτα.
Η Giulia Poerio, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Sussex, εξηγεί ότι αυτές οι «αυτόματες» δραστηριότητες επιτρέπουν στο μυαλό να περιπλανηθεί ελεύθερα. Η νευροεπιστήμη έχει αποδείξει ότι όταν νομίζουμε ότι «δεν κάνουμε τίποτα», ο εγκέφαλος βρίσκεται σε εγρήγορση, λειτουργώντας στο λεγόμενο "default mode". Σε αυτή την κατάσταση, διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου συνδέονται με απρόσμενους τρόπους, επιτρέποντας στις ιδέες να «ζυμωθούν» και στις λύσεις να αναδυθούν φυσικά.
Ίσως όμως το πιο αναπάντεχο όφελος της ονειροπόλησης να είναι κοινωνικό. Σε έναν κόσμο που συχνά κατηγορεί την ενδοσκόπηση για απομόνωση, η έρευνα της Poerio δείχνει το αντίθετο. Όταν φανταζόμαστε θετικές αλληλεπιδράσεις με αγαπημένα πρόσωπα, νιώθουμε μεγαλύτερη σύνδεση μαζί τους. Αυτό το «νοητικό ταξίδι στο χρόνο» μας επιτρέπει να κάνουμε πρόβες για μελλοντικές κοινωνικές καταστάσεις, να μαθαίνουμε από τα λάθη μας και να ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας. Φαντασιώνοντας μια συζήτηση ή μια συνάντηση, στην ουσία προετοιμάζουμε το έδαφος για καλύτερες σχέσεις στην πραγματική ζωή.
Πώς να Ονειροπολούμε.
Φυσικά, υπάρχει μια παγίδα. Όπως αναφέρθηκε, το μυαλό μπορεί εύκολα να παρασυρθεί σε αρνητικά σενάρια. Εδώ έρχεται η τεχνική της «θετικής εποικοδομητικής ονειροπόλησης» που προτείνει η Westgate. Αντί να αφήνουμε το μυαλό μας έρμαιο των ανησυχιών, μπορούμε να του δώσουμε μια κατεύθυνση.
Η πρόταση είναι απλή: φτιάξτε μια νοητή (ή και γραπτή) λίστα με θέματα που σας ευχαριστούν (μια ανάμνηση διακοπών, ένα δημιουργικό σχέδιο, μια επιθυμητή συνάντηση). Όταν νιώσετε το κενό, αντί να πιάσετε το κινητό, ανατρέξτε σε αυτή τη λίστα. Δώστε στο μυαλό σας το ερέθισμα και αφήστε το να κάνει τα υπόλοιπα.
Συμπερασματικά, η τεχνολογία μας έχει χαρίσει απίστευτες δυνατότητες, αλλά μας έχει στερήσει την ιδιοκτησία των σκέψεών μας. Όπως παραδέχεται και ο ίδιος ο καθηγητής Murayama, η συνειδητή απόφαση να μην βγάλει το κινητό του περιμένοντας το λεωφορείο, του χάρισε μια αίσθηση αναζωογόνησης.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα έχετε πέντε λεπτά κενά, αντισταθείτε στον πειρασμό της οθόνης. Αφήστε το κινητό στην τσέπη. Το βαρετό δωμάτιο του μυαλού σας είναι τελικά πολύ πιο ενδιαφέρον, δημιουργικό και πιο παρήγορο από όσο νομίζετε.
Comments
Post a Comment