Ζούμε σε ένα κόσμο που δημιουργεί συνεχώς λύσεις, επιλύει προβλήματα, φέρνει αλλαγές. Ο ανθρώπινος νους, η δημιουργικότητα, η φαντασία και η εφευρετικότητα μοιάζουν να μην έχουν ορίζοντα. Το ίδιο όμως και τα προβλήματα που φέρνει η τεχνολογική εξέλιξη. Πώς μπορούμε να βάλουμε σε τάξη των αέναο και φαύλο κύκλο της τεχνολογικής εξέλιξης και της προβληματικής που επιφέρει στην ανθρώπινη ιστορία και κοινωνία;
Από την αρχή της ιστορίας του homo sapiens μέχρι και τη σημερινή εποχή οι άνθρωποι εφευρίσκουν τέτοια έργαλεία, μέσα, εφευρέσεις. Από την ανακάλυψη της χρησιμότητας της φωτιάς, των πρώτων εργαλείων, του τροχού, της γραφής μέχρι και τη διάδοση της τυπογραφίας και πολύ αργότερα του διαδικτύου, του κινητού τηλεφώνου και σήμερα πια της Τεχνητής Νοημοσύνης, όλες αυτές οι τεχνολογίες έχουν φέρει πολλές ξανά και ξανά τα πάνω κάτω στις ανθρώπινες σχέσεις, στην ιστορία και στην κοινωνία.
Αυτό ζούμε και βλέπουμε να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και μετά, οπότε τα smartphones και τα social media έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας. Από εκεί και μετά όλα άλλαξαν άρδην. Οι αλλαγές συμβαίνουν πλέον σε ασύλληπτους ρυθμούς που ο μέσος άνθρωπος, πολίτης, το μέσο άτομο αδυνατεί να ακολουθήσει, να κατανοήσει, να εμπεδώσει. Η μία εξέλιξη διαδέχεται την άλλη κάθε επόμενη ημέρα, η μία τεχνολογία αιχμής την επόμενη πριν καλά καλά μπορέσουμε να τη χρησιμοποιήσουμε στο peak των δυνατοήτων της, πριν καλά καλά την κατανοήσουμε πλήρως.
Τα δε προβλήματα που ανακύπτουν είναι αμέτρητα.
Τα προβλήματα που έφεραν οι Big Tech.
Μόλις πρόσφατα, στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας του 2020, αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε τις επιπτώσεις του οικονομικού μοντέλου των κοινωνικών δικτύων και της προβληματικής χρήσης που επέφεραν. Εκατοντάδες παιδιά, έφηβοι και ενήλικες φυσικά εξαρτημένοι από likes, feeds, σύντομα βίντεο, άτομα παραδομένα στους αλγόριθμους εταιρειών big tech που διψούν για προσωπικά δεδομένα και για να αυξήσουν το screen-time των χρηστών. Που δείχνουν παντελώς και παγερά αδιάφορες ή και αρκετές φορές ιδιαίτερα αδίστακτες και προκλητικές μπροστά στις τραγικές επιπτώσεις των τεχνολογιών τους στις ανθρώπινες ζωές, στην κοινωνία, στη δημοκρατία, στην ανάπτυξη των παιδιών.
Τα παραπάνω έχουν αποδειχθεί από καταρτισμένους ερευνητές, επιστήμονες, ειδικούς σε πολλαπλά πεδία. Έχουν αποκαλυφθεί από δημοσιογράφους που δημοσίευσαν αποκαλυπτικά ρεπορτάζ και έρευνες χρόνων στα πιο έγκριτα μέσα του πλανήτη. Ομολογήθηκαν φυσικά κι από τις ίδιες εταιρείες και κρύφτηκαν πίσω από προσεκτικά διατυπωμένες και νομικίστικες τοποθετήσεις σε Μέσα Ενημέρωσης αλλά και μπροστά στο Κογκρέσο των Η.Π.Α. Έχουμε καλύψει πολλά από αυτά τα ζητήματα και στο podcast μας αλλά και στις αναρτήσεις μας.
Οι πολίτες πολλές φορές, εντελώς παραπλανημένοι, μη κατανοώντας οτι εταιρείες όπως η Meta, η Apple, η Google, η OpenAI, η Amazon, η Χ Company ανήκουν στους πιο διαβόητους και εκκεντρικους δισεκατομμυριούχους του κόσμου και της εποχής μας, ρίχνουν το φταίξιμο για το κόλλημα τους στις οθόνες πάνω τους. "Είναι η ατομική μας ευθύνη" μοιάζουν να λένε για άλλη μια φορά. Ένα αφήγημα που φυσικά χτίζεται και υποστηρίζεται τεχνηέντως από τις ίδιες εταιρείες που δηλητηριάζουν την κοινωνία μας για να βγάλουν μέσα σε λεπτά όσα χρήματα δε θα βγάλουμε εμείς σε όλη μας τη ζωή. Και φυσικά θα τα βγάλουν με εμάς τους ίδιους να είναι τα πειραματόζωα, οι εργάτες, τα προϊόντα τους. Όλα συμβαίνουν, τις περισσότερες φορές μάλιστα ταυτόχρονα.
Η προσοχή περισπάται.
Ο αντίλογος μιλάει για όλα τα καλά, για όλη την εξέλιξη, τη βελτίωση που έχουν φέρει ή θα φέρουν στις ζωές μας αυτές οι τεχνολογίες, για την ταχύτητα που γίνονται πλέον βαρετές και δύσκολες διεργασίες στις δουλείες μας, για τη βελτίωση της έρευνας και της αντιμετώπισης ακόμη και θανάσιμων ασθενειών. Φυσικά και όλα αυτά συμβαίνουν και είναι πολύ θετικά. Φυσικά οφείλουμε να τα αναγνωρίζουμε, να τα ενισχύουμε και να επιδιώκουμε ώστε η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής μας στον πλανήτη Γη να συνεχίσει να προοδεύει για όλο και περισσότερους ανθρώπους αλλά και με σεβασμό στο υπόλοιπο οικοσύστημα. Όμως όλα αυτά που συμβαίνουν δεν πρέπει να αποτελούν ένα προπέτασμα καπνού που καλύπτει όλα τα υπόλοιπα τεράστια προβλήματα που υπάρχουν. Δε πρέπει να τα βάζουμε σε μια ζυγαριά και στο όνομα αυτής της προόδου να δικαιολογούμε το τίμημα προβλημάτων όπως οι παρακολουθήσεις, παρεμβάσεις σε πολιτεύματα, ακραία άυξηση ψυχικών νοσημάτων, ενίσχυση μίσους και φασιστικών- ακραίων ιδεολογιών κ.α.
Αυτό το αφήγημα που κυκλοφορεί, αποτελεί γέννημα θρέμμα αυτών των ίδιων των τεχνολογικών κολοσσών αλλά και πολιτικών που εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους.
Από τον αναλογικό στον ψηφιακό καπιταλιστικό κόσμο.
O κόσμος όμως θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Στον κατά κόρον καπιταλιστικό κόσμο στον οποίο ζούμε, το κεφάλαιο συγκεντρώνει τα Μέσα, την πληροφορία, τα δεδομένα και ακολούθως την εξουσία στα χέρια του. Καθώς με αυτά επικοινωνεί την πολιτική, τη σκέψη, την ιδεολογία που επιθυμεί, ελέγχει την πληροφορία και διαμορφώνει τον κόσμο που επιθυμεί, όπως τον επιθυμεί.
Στα προηγούμενα πιο "αθώα" (ενδεχομένως) χρόνια, η στάση απέναντι στις παγκόσμιες εξελίξεις διαμορφώνονταν κυρίως στους δρόμους, στη δια ζώσης επικοινωνία, στην αναλογική πλευρά της ιστορίας του βιβλίου και αργότερα της τηλεόρασης. Οι πολίτες τα έλεγαν στις πλατείες και στα καφέ. Πλέον τεράστιο μέρος του δημόσιου διαλόγου έχει μεταφερθεί και διαδραματίζεται στο διαδίκτυο. Μεγάλο μέρος μάλιστα μπορεί να παράγεται πλέον από AI bots. Σε έναν πιο αργό κόσμο στο παρελθόν, τα παιδιά εκπαιδεύονταν μέσα από τα βιβλία, από τη γραφή, μέσω του πίνακα για να βγουν στην κοινωνία, να μπουν στα πανεπιστήμια και έπειτα να γίνουν υπεύθυνοι πολίτες και να αποφασίσουν πώς θα συμβάλλουν στη λειτουργία της κοινωνίας, στην πρόοδο του κόσμου.Ήταν ιδανικός ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύονταν τα παιδιά ή ήταν αποτελεσματικός ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούσαν μεταξύ τους οι πολίτες; Όχι φυσικά!
Αυτός ήταν όμως ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες κάθε ηλικίας ακολουθούσαν και εκπαιδεύονταν για να ακολουθήσουν τον κόσμο και τις εξελίξεις. Το 2026, οπότε γράφεται αυτό το κείμενο, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων και των εφαρμογών, μοιάζουν να φιλτράρουν όλο και πιο συχνά τις αναρτήσεις, το περιεχόμενο που φτάνει στο χρήστη. Πολλές φορές έχει αποδειχθεί πως αποκρύπτουν πληροφορίες, παραλλάσουν άλλες, παραπληροφορούν σκόπιμα. Ακολουθούν την πολιτική ατζέντα και την ιδεολογία πολιτικών όπως ο Donald Trump ή αυταρχικων καθεστώτων όπως αυτό του Πούτιν.
Οι πολίτες γίνονται έρμαια και μοιάζουν τα μην έχουν στη φαρέτρα τους, στη διάθεσή τους, τα όπλα και τα υλικά να αντιμετωπίσουν έναν ψηφιακό βομβαρδισμό μίσους, παραπληροφόρησης και πολλές φορές παράνοιας, σε ένα διαδίκτυο που έχει χάσει τον χαρακτήρα και τη φύση του αρχικού του οράματος της δεκαετίας του ΄90 και των φιλοδοξιών της δεκαετίας του '00s.
Νοσηροί θεσμοί κολλημένοι στο παρελθόν.
Οι θεσμικοί φορείς - η πολιτική, η δικαστική εξουσία, και η εκπαίδευση - προσπαθούν να ακολουθήσουν λαχανιασμένοι τον κόσμο αυτό. Πολλές φορές ενδεχομένως να μην προσπαθούν και ιδιαίτερα να ακολουθήσουν και αν ανταποκτιθούν στις εξελίξεις είτε γιατί υποτιμούν τα προβλήματα, είτε γιατί απλά δε νοιάζονται , είτε έχουν σκοπό. Στο κάτω κάτω, οι όποιοι "θεσμοί" αποτελούνται από ανθρώπους οι οποίοι μπορεί να μην είναι κατάλληλοι, ειδικοί, να έχουν την ιδεολογία και τα πολιτικά τους πιστεύω, να είναι γερασμένοι ή και κουρασμένοι, να είναι χειραγωγήσιμοι και να εξυπηρετούν επιχειρηματικά και πολιτικά συμφέροντα.
Τα ξέρουμε πολύ καλά τα παραπάνω στην Ελλάδα. Και αυτά μας μας κρατάνε πίσω σε πολλούς τομείς αλλά και στην εκπαίδευση. Χρόνια ακούμε πως η παιδεία είναι αυτή που οφείλει να βρίσκεται πάνω από όλα για να προοδεύσει η κοινωνία μας. Και χρόνια βλέπουμε την παιδεία να βρίσκεται στον πάτο της πολιτικής ατζέντας και του κρατικού προϋπολογισμού.
Εκπαιδευτήκαμε και εκπαιδευόμαστε για να βγούμε σε έναν κόσμο που μοιάζει στα χαρτιά με αυτόν που ζήσαμε πριν 20+ χρόνια. Καλούμε τα παιδιά μας να διαβάσουν βαρετά και ξεπερασμένα συγγράμματα, να μπουν σε αίθουσες και σχολεία με δομή και υποδομές παρόμοιες με τις τάξεις στις οποίες φοίτησαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας. Το δε εκπαιδευτικό προσωπικό κουρασμένο, κακοπληρωμένο, γερασμένο και σε μεγάλο βαθμό καθόλου έτοιμο να διαχειριστεί την πολυπλοκότητα και τις απαιτήσεις της σχολικής ζωής. Να μην αναφέρω και εδώ προσωπικές, κομματικές και πολιτικές επιδιώξεις σε διοικητικά στελέχη που μόνο στόχο έχουν να συντηρούν τη νοσηρή κατάσταση της παιδείας.
Είδαμε πέρυσι να γίνονται επικοινωνιακές καμπάνιες για το kidswallet και τους γονικούς ελέγχους. Στην πράξη όμως η κυβέρνηση Μητσοτάκη, μοιάζει για πολλοστή φορά να δίνει έμφαση στην επικοινωνία και να αφήνει έρμαια τους πολίτες, με ατομική ευθύνη να ακολουθήσουν. Τέτοιες καμπάνιες όμως δε γίνονται έτσι, ούτε ξεκινούν από αυτό το επίπεδο. Και φυσικά δεν πρέπει να είναι πυροτεχνήματα ή στην χειρότερη ένας τρόπος να διοχετευθούν κάπου τα χρήματα του ΕΣΠΑ. Ούτε παραχωρώντας προσωπικά δεδομένα παιδιών και γονέων σε Αμερικανικές εταιρείες (βλέπε Νίκη Κεραμέως) ή κάνοντας business με την Open AI, πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες και αφήνοντας και πάλι ερωτηματικά για την προστασία των δεδομένων των παιδιών.
Στη χώρα μας χρειαζόμαστε μια πλήρη και δομική αναθεώρηση της Παιδείας και της Εκπαίδευσης. Εννοείται πως χρειάζεται πλήρης αναθεώρηση και άλλως φορέων που εμπλέκονται στη λήψη αποφάσεων για την Παιδεία, αλλά ας μείνουμε στο σχολείο προς το παρόν.
Το αλφαβητάρι της ψηφιακής μας εποχής.
Όλα τα παραπάνω γράφονται οριακά στον αυτόματο. Πολλά από τα έχω ξαναπεί, άλλα πλανώνται καιρό στο μυαλό μου. Κάθισα στον υπολογιστή μου μετά τις Χριστουγεννιάτικες διακοπές κι ενώ δεν ασχολήθηκα καθόλου με το Media Owl για περίπου μισό μήνα. Ελπίζω να έβγαλαν κάποιο νόημα αυτές οι σκέψεις, οι οποιες συνδέονται τόσο άρρηκτα μεταξύ τους. Θέλω να πιστεύω πως περνάω στο σκεπτικό μου σε όσες/ους με διαβάζετε.
Συνάντησα σήμερα το πρωί στο διαδίκτυο την εικόνα του εξώφυλλου του Αλφαβηταριού. Του βιβλίου που οι γονείς μας ξεφύλλισαν, αγάπησαν, πολλοί νοστάλγησαν για τους δικούς τους λόγους. Αυτό έμαθε σε πολλές γενιές πώς να διαβάζει και να γράφει. Πώς να εκφράζεται σε έναν κόσμο πιο αργό, όπου ο τύπος κυριαρχούσε. Σε αυτά εκπαιδευθήκαμε κι εμείς τα παιδιά των 90's καθώς ο κόσμος μας βρισκόταν ακόμη στο μεταίχμιο της μετάβασης προς τον κόσμο που έφερε το διαδίκτυο.
Χρειαζομαστε ένα νέο αλφαβητάρι. Την παιδεία στα Μέσα που θα διδαχθεί στους εκπαιδευτικούς, θα εκπαιδεύσει γονείς και θα βοηθήσει παιδιά να πλοηγούνται, να επικοινωνούν, μαθαίνουν, να κρίνουν και να αποφασίζουν σε έναν κόσμο που έχει ξεφύγει κατά πολύ από τις σελίδες και το χαρτί.
Θα είναι ένα βιβλίο, θα είναι αλλαγές στην παιδεία, θα είναι νέες πολιτικές, εκπομπές και καμπάνιες ενημέρωσης, θα ειναι application και online μαθήματα, θα είναι δια ζωσης συναντήσεις. Μπορεί αν πάρει μερικές ή και όλες τις παραπάνω μορφές. Η παιδεία στα Μέσα θα έπρεπε να είναι κομμάτι του σχολείου μας ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ τουλάχιστον. Μέσω της σελίδας και του project μας, τα τελευταία 4+ χρόνια, προσπαθούμε να ενημερώοσυμε, να εκπαιδεύσουμε, να βρεθούμε σε σχολεία με εκπαιδευτικές δράσεις για γονείς και παιδιά, να κάνουμε εκπομπές και να βρεθούμε στα σπιτια σας μέσω αυτών, να κάνουμε και σχετικά βίντεο.
Όμως χρειάζονται παραπάνω δράσεις.
Το αλφαβητάρι της Παιδείας στα Μέσα, θα το διαμορφώσουμε μαζί.
Αν έχεις ιδέες, προτάσεις και σκέψεις, μη διστάσεις να επικοινωνήσεις μαζί μας, να βρεθούμε, να συντονιστούμε και να δράσουμε. Μόνο έτσι θα κρατήσουμε το φως και θα διώξουμε τα σκοτάδια των καιρών μας.
Comments
Post a Comment